Elsken van der Wall eerste vrouwelijke universiteitshoogleraar
"Er is te weinig geld voor nieuwe medicijnen"

 

UTRECHT - Het begon in de poli: een vrouw met borstkanker. "Ik zag hoeveel impact deze vorm van kanker op een vrouw en haar partner heeft. Dat trof me zo, dat ik sindsdien steeds met deze ziekte bezig ben. Zoveel vrouwen hebben borstkanker. Steeds meer vrouwen krijgen het. Ik moet en zal iets vinden om een bijdrage te leveren aan een betere aanpak van dat immense probleem."

Elsken van der Wall (44) behoort sinds kort tot de kleine groep van universiteitshoogleraren. Dat zijn hoogleraren van internationaal erkende topkwaliteit met een discipline-overstijgende visie en uitstraling. Gewoonlijk zijn deze topwetenschappers vrijgesteld voor het doen van onderzoek. Maar Van der Wall kiest er voor patiŽnten te blijven behandelen en studenten op te leiden. Naast haar nieuwe taak om onder meer de universiteit, en met name de biomedische wetenschap, dichter bij het publiek te brengen. Dat ligt haar. Van der Wall: "Je moet mensen in gewone woorden ziektes uitleggen, wat onderzoek is en vertellen welke behandelingen er mogelijk zijn. Welke nieuwe ontwikkelingen er verwacht worden."

In haar familie zijn meer mensen hoogleraar. Maar volgens Van der Wall is dat niet het geheim van een opmerkelijke carriŤre op jonge leeftijd. "Wat onze familie wel kenmerkt is, dat we allemaal zeer bevlogen in ons vak zijn. Voor elk van ons is ons werk bijna een obsessie. Dat is wat ons drijft."

Daarnaast houdt de nieuwe universiteitshoogleraar van puzzelen. "Daarom heb ik bewust gekozen voor interne geneeskunde en daarbinnen voor de superspecialisatie tot kankerspecialist. Ik heb behoefte patiŽnten te begeleiden. Hen in een heel nare, moeilijke tijd houvast te geven. Om met wetenschappelijk onderzoek tot betere behandelingen te komen. Dat is voor mij cruciaal."
 

 

Enorme klap
 

Borstkanker hakt er bij de meeste vrouwen flink in. Van der Wall: "Iedereen die te horen krijgt dat hij of zij kanker heeft, krijgt ook psychisch een enorme klap. Maar borstkanker heeft meer dan andere vormen van kanker een grote impact op het zelfbeeld en op het vrouw zijn. Het is niet alleen dat je ziek bent, maar veel vrouwen voelen zich ook niet volledig vrouw meer. Dat heeft ook zijn weerslag op hun partner en hun relatie. En daarbij geeft de ziekte ook veel angst en spanning. Want kanker wordt vaak nog ten onrechte direct geassocieerd met doodgaan."

Van der Wall leert haar studenten de patiŽnten daarin te begeleiden: "Een goed contact is heel belangrijk. Een dokter moet de ziekte in eenvoudige taal en herhaalde malen uitleggen. Vertellen welke behandelingen er mogelijk zijn, wat die betekenen voor de patiŽnt. Dat neemt een groot deel van de angst en onzekerheid weg."

Adviezen voor het uiterlijk kunnen ook houvast geven. Van der Wall: "Een chemokuur kan soms heel wat aanrichten. Kaalheid, verdwenen wimpers, een droge huid. Een visagist en schoonheidsspecialist hebben daar trucjes voor. Niet alleen voor jonge vrouwen. Voor oudere patiŽnten is zo'n begeleiding, jezelf eens verwennen met een nieuw bloesje, misschien nog wel belangrijker."

 


Grote zorg
 

Ze doet op het moment onderzoek naar het verschil in 'gedrag' van borstkanker. De oratie waarmee ze op 8 juni haar beide hoogleraarschappen in Utrecht aanvaardt, gaat daar over. Met een fel pleidooi voor meer geld voor gezondheidszorg en wetenschap. Van der Wall: "Dat is mijn grote zorg. We weten dankzij onderzoeken welke nieuwe medicijnen mensen kunnen helpen. Maar er is te weinig geld voor deze nieuw ontwikkelde en daarmee vaak dure middelen. Elders in Europa wordt voor gezondheidszorg 10 procent van het bruto binnenlands product uitgetrokken. Voor wetenschappelijk onderzoek 3 procent. Dat is in Nederland respectievelijk 8 en 1,89 procent. Willen we met zín allen goed en gezond oud worden, dan moeten we bereid zijn daar in te investeren.íí

 

 

DE FEITEN

  • Borstkanker is onder vrouwen van 40 tot 55 jaar belangrijkste doodsoorzaak.

  • 1 op de 9 vrouwen in Nederland krijgt borstkanker.

  • Vorig jaar is bij 11.700 vrouwen borstkanker ontdekt, in 1997 waren dat er 9993.

  • Van hen had 7 tot 9 procent eerder borstkanker.

  • Het aantal patiŽnten stijgt naar verwachting tot 17.000 in 2015.

  • Ruim 3500 vrouwen stierven vorig jaar aan gevolgen van borstkanker.

  • De overlevingskansen stijgen: 95 procent van de vrouwen met kleine tumoren is vijf jaar na behandeling in leven, in 1990 was dat 80 procent.

  • Risico's op borstkanker: erfelijkheid, hormoonprepapraten, geen of laat kinderen krijgen.
     

Paspoort

Elsken van der Wall (1960)
1986: artsendiploma, Universiteit Utrecht
1992: internist, verbonden aan het UMC Utrecht
1995: superspecialisatie tot internist-oncoloog in Antonie van Leeuwenhoek Ziekenhuis / Nederlands Kanker Instituut Amsterdam

1995-2003: hoofddocent afdeling geneeskundige oncologie aan de VU Medisch Centrum te Amsterdam
1998-heden: parttime universitair hoofddocent aan de Johns Hopkins School of Medicine, Baltimore (VS)

1999: dokter van het jaar KWF-fonds, tv-optredens voor fondsenwerving

2003-heden: hoogleraar interne geneeskunde aan het UMC Utrecht, specialisatie borstkanker, en (Nederlands eerste vrouwelijke academische) opleider

2005: (eerste vrouwelijke) universiteitshoogleraar Universiteit Utrecht.

 

 

Bron: Helma van den Berg, Amersfoortse Courant d.d. 7 maart 2005

 

Terug

 


 

 

 

Borsttumor te lijf met hoge tonen

 

 

UTRECHT  -  In 2007 krijgt het Universitair Medisch Centrum (UMC) Utrecht een apparaat dat hoogfrequent geluid produceert waarmee borsttumoren zonder operaties verwijderd kunnen worden. Het UMC is hiermee het eerste ziekenhuis in Nederland. Als het experiment een succes is, dan wordt de behandeling ook elders in het land toegepast.

 

De operatiemethode bestaat uit een combinatie van ultrageluid, geluid met ultrahoge toon, en gebruik van een mri-scanner. Door het ultrageluid te focussen, met een hoge intensiteit in een punt samen te brengen, kan tumorweefsel binnen het lichaam worden verhit en verbrand. De patiŽnt ligt daarvoor in een mri-scanner die de locatie van de tumor en de temperatuur aangeeft. Aan de hand daarvan kan de behandelaar zien of de tumor vernietigd is.

De nieuwe behandeling wordt momenteel ontwikkeld door onderzoekers van het UMC Utrecht, onder wie Wilbert Bartels (32), fysicus en universitair docent, en Nicky Peters (27), arts-onderzoeker van de afdeling radiologie. Zij werken samen met een onderzoeksgroep van de Universitť Victor Segalen in Bordeaux, die onder leiding staat van de Nederlandse hoogleraar Chrit Moonen. Voor behandelingen van vrouwen in Utrecht ontwikkelt Philips Medical Systems samen met de groep in Bordeaux een eerste ultrasoundapparaat.

Borstkanker treft een op de negen vrouwen. Elk jaar worden er in Nederland 12.000 nieuwe gevallen ontdekt. Bij de operatie die tot dusver nodig is, wordt ook veel gezond weefsel weggehaald. Toch moet een op de vier tot vijf patiŽnten opnieuw geopereerd worden omdat resten van de tumor zijn achtergebleven. Behandeling met ultrageluid moet dat voorkomen. Naar verwacht heeft de patiŽnt geen last van bijwerkingen. Van de tumor blijft alleen verhard littekenweefsel over. Een soortgelijke behandeling wordt in het Amerikaanse Boston al toegepast voor het vernietigen van vleesbomen in de baarmoeder.

 

Bron: Helma van den Berg, Amersfoortse Courant d.d. 20 juli 2005

 


Terug

 


 

 

 

HERCEPTIN: beter dan verwacht bij borstkanker

 

 

Gloednieuw is Herceptin (trastuzumab) niet, maar pas sinds najaar 2005 is bekend hoe goed het eigenlijk is. Herceptin hecht zich aan borstkankercellen, waardoor deze niet meer kunnen delen en de tumor niet meer groeit. Ook zet Herceptin afweercellen aan tot vernietiging van borstkankercellen.

 

Het geneesmiddel werkt alleen bij borstkanker van het type HER2-positief. Ongeveer een kwart van de vrouwen met borstkanker heeft dit type.
Uit de nieuwe onderzoeken blijkt dat Herceptin het risico op het terugkeren van de ziekte bijna halveert bij vrouwen met dit type die zijn geopereerd vanwege borstkanker; van hen kreeg 7,5 procent opnieuw borstkanker, bij vrouwen die alleen de standaardbehandeling kregen, was dat 13 procent. Na drie jaar was 90,4 procent van de Herceptin patiŽnten ziektevrij, en 81,5% van de controlegroep.

 

Toch krijgt maar 40 procent van de vrouwen die er baat bij zouden hebben, Herceptin ook echt. Dat maakte de Borstkanker Vereniging Nederland vorig jaar bekend. Het probleem is dat het zo duur is. Herceptin kost ongeveer Ä 30.000 per patiŽnt. Bovendien werkt nog niet elk ziekenhuis met Herceptin. Het Nederlands Kanker Instituut - Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis in Amsterdam doet dat wel. Steeds meer ziekenhuizen volgen.

 

Bron: Plus Magazine, januari 2006

 

Terug


 

Nieuw medicijn tegen borstkanker

 

'BorstkankerpatiŽnte loopt nieuw, levensreddend medicijn mis. Te duur!'

 

Zo luidden de koppen in enkele kranten. Deze uitspraak gaat te kort door de bocht. Alle lichaamscellen, ook borstkankercellen, hebben aan hun oppervlak cellen waaraan zich bepaalde hormonen of groeifactoren kunnen hechten. Zo zijn bepaalde borstkankervormen gevoelig voor vrouwelijke hormonen, oestrogenen. Deze oestrogenen bevorderen de celgroei en daarmee het woekeren van de kankercellen. Men noemt dat oestrogeenreceptor-positieve borstkanker. Deze vorm van borstkanker reageert gunstig op medicijnen die de werking van oestrogenen remmen.

 

Momenteel staat een ander type borstkanker in het centrum van de belangstelling, de zogenaamde HER2-positieve vorm, die agressiever is en sneller uitzaait.

Toch gloort er hoop voor deze patiŽnten. Voor deze kwaadaardige borstkankervorm is een nieuw medicijn ontwikkeld, trastuzumab (merknaam Herceptin). Herceptin dekt de receptoren op de kankercellen die gevoelig zijn voor groeifactoren af en remt zo de groei van de kankercellen. Bij duizenden vrouwen met borstkanker, allen HER2-positief, bij wie de tumor en de okselklieren operatief waren weggenomen, werd een behandeling ingesteld met chemotherapie. De helft van de vrouwen kreeg bovendien een jaar Herceptin. De kans op terugkeer van de tumor na Herceptin nam met liefst 50 procent af. De kans op overlijden daalde met eenderde!

 

Er is een aantal kanttekeningen nodig: Herceptin heeft vervelende bijwerkingen; bij twee tot vier procent van de patiŽnten ontstaat ernstig hartfalen. En het middel is exorbitant duur, een kuur kost 35.000 euro. Dat betekent bij een kleine tweeduizend patiŽnten die voor Herceptin in aanmerking komen, een jaarlijkse kostenpost van 70 miljoen euro.

Tenslotte: men hoort en leest kreten als: "Elke vrouw met borstkanker heeft recht op Herceptin". Bedenkt dat slechts 20 tot 25 procent van de vrouwen met borstkanker HER2-positief is en alleen deze groep dus baat heeft bij dit nieuw medicament!

 

Bron: Herman van der Hart en Albert Wiel, internisten, AD van 4 februari 2006

 

Terug


 

Haren behouden bij chemotherapie

 

Koelen van de hoofdhuid kan het verlies van haren bij chemotherapie beperken. De techniek werkt als volgt: rond de toediening van het cytostaticum (celdelingremmend middel) wordt enkele uren een kap op het hoofd aangebracht die een koelende gel bevat of met slangen is verbonden aan een koelmachine. Verkoeling vermindert doorbloeding van de hoofdhuid, waardoor minder cytostaticum de haarwortels bereikt. Ook neemt de stofwisseling van de haarwortels af, waardoor ze minder cytostaticum opnemen. Bij sommige vormen van chemotherapie zou de kans op kaal worden met de helft verminderen.

 

Zie www.geefhaareenkans.info

 

Terug

 


 

Niet meer kaal na chemokuur
Bron: Algemeen Dagblad van 10 juni 2006

Het voelt ijzig koud en je moet er per chemokuur twee uur extra voor over hebben. Daar staat tegenover dat een kankerpatiŽnt met cold cap vijftig procent kans heeft het haar te behouden, schrijft Annemiek Veelenturf.

Je weet dat het kan gebeuren. Toch is het pijnlijk wanneer bij het ontwaken losse plukken haar achterblijven op het hoofdkussen. Gedoe met een pruik, starende blikken, kriebel op de hoofdhuid: kankerpatiŽnten plaatsen haaruitval vaak bovenaan de lijst van vervelende bijwerkingen van chemotherapie, blijkt uit onderzoek.

"En dan is er nog het stigma", zegt Corina van den Hurk, onderzoeker bij het Leids Universitair Medisch Centrum en het Integraal Kankercentrum Zuid. "Een kaal hoofd is bijna synoniem voor kanker. Je kunt je niet langer verbergen."

Dr. Wim Breed is gepensioneerd oncoloog en voormalig internist in het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven. Als voorzitter van de stichting ĎGeef Haar Een Kansí promoot hij de cold cap, een vorm van hoofdhuidkoeling die, blijkt uit onderzoek, ernstige haaruitval tijdens chemotherapie in ruim de helft van de gevallen voorkomt.
"Medisch specialisten hebben absoluut onvoldoende oog voor het probleem," meent hij. "Menigeen ziet haaruitval als een tijdelijk euvel: even brullen, daarna gaat het wel weer. Terwijl uit onze enquÍte blijkt dat veel patiŽnten jaren later nog met schrik terugdenken aan hun kale hoofd."

Omdat borstkankerpatiŽnten vaak meer soorten chemoís behoeven, kunnen zij de pech hebben dat zij vier of vijf maal meemaken dat hun lokken loslaten. "Vrouwen die denken Ďdat nooit meerí kiezen soms voor een chemo die een klein risico op haaruitval geeft, maar minder effectief optreedt tegen de kanker. Of, ook dat gebeurt, zien helemaal af van verdere behandeling."

Nederland telt 450.000 mensen die kanker hebben of hebben gehad. Elk jaar ondergaan vele tienduizenden een chemokuur. Waarom daarbij haaruitval ontstaat, is nooit goed onderzocht.

"Zeker is wel dat veel cytostatica aangrijpen op delende cellen en haarfollikels bevatten, net als beenmerg, darm- en mondslijmvlies, relatief veel delende cellen. Vandaar dat kankerpatiŽnten die chemoís krijgen vaak last hebben van mondontstekingen, darmklachten en haaruitval."

Nog maar vijf procent van deze patiŽnten krijgt in Nederland de cold cap aangeboden. Deze Ďbadmutsí, voorzien van siliconen buisjes waardoor koelvloeistof stroomt, is aangesloten op een koelapparaat.

"De temperatuur van de vloeistof is min vijf graden Celcius," legt Corina van den Hurk uit. "De temperatuur op de huid bedraagt vijftien tot achttien graden."

Wim Breed: "Het apparaat zorgt voor vaatvernauwing in de hoofdhuid, waardoor de cytostatica niet meer goed bij de haarfollikels kunnen komen. Ook verlopen allerlei enzymprocessen trager, wat gunstig is om schade te voorkomen. De stofwisseling komt in een soort winterslaap; alles gaat trager."

Jarenlang vond hoofdhuidkoeling plaats in maar drie Nederlandse ziekenhuizen. De laatste tijd neemt het aantal voorzieningen toe, al blijft het aanbod fors achter bij een land als Engeland. "Daar heeft driekwart van de ziekenhuizen koelapparatuur. In de Scandinavische landen is dat de helft."

Het geringe enthousiasme in Nederland is volgens Wim Breed te verklaren door de magere resultaten van koelsystemen van een ander type in het verleden. Ook vinden veel ziekenhuizen het een nadeel dat de behandelplaatsen voor chemotherapie langer bezet zullen zijn.

"Hoofdhuidkoeling moet worden toegepast dertig minuten vůůr, tijdens en negentig minuten nŠ de chemo. Dus in totaal ben je twee uur langer bezig, wat logistieke problemen kan geven. Ook de verpleegkundige is ongeveer een kwartier in de weer om onder meer de cold cap goed op te zetten, terwijl de druk op de afdelingen chemotherapie al enorm is."

Meer inhoudelijk is het bezwaar dat de werking van de cytostatica, bij gebruik van hoofdhuidkoeling, op eventueel in de hoofdhuid aanwezige tumorcellen minder is, omdat ze deze minder goed bereiken. "Dit effect is slechts bij twee patiŽnten beschreven," reageert Breed. "Bij een van hen had dit een nadelig effect op het ziekteverloop."

"Wij vinden: koel niet wanneer zich waarschijnlijk tumorcellen bevinden in de hoofdhuid. Dus zeker niet bij leukemie en sommige kwaadaardige lymfklierziekten waarbij kankercellen uitzaaien via de bloedbaan. Tenminste, niet als je uit bent op genezing. Wordt de chemo toegediend ter verlichting, dan kan de afweging weer anders uitpakken."

DE ZIEKENHUIZEN

Waar is hoofdhuidkoeling?
Sint Elisabeth ziekenhuis in Tilburg; Albert Schweitzer ziekenhuis in Dordrecht/Zwijndrecht; het Elkerliek Ziekenhuis in Helmond, Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis in Amsterdam, Maxima Medisch Centrum Eindhoven, Twee Steden Ziekenhuis in Tilburg, Leids Universitair Medisch Centrum, Medisch Centrum Alkmaar en Mesos Medisch Centrum Oudenrijn.

 

 

Terug

 



Overlevingswinst bij borstkanker

Bron: Algemeen Dagblad van 10 juni 2006
 

BorstkankerpatiŽnten die overstappen van het medicijn Tamoxifen op Aromasin hebben zeventien procent minder kans op overlijden. Dat laat een grote, internationale studie zien onder ruim vijfduizend vrouwen met hormoongevoelige borstkanker die de menopauze achter de rug hebben. Zij hebben ook 25 procent minder kans op terugkeer van de tumor dan vrouwen die met Tamoxifen doorgaan. Jaarlijks treft borstkanker in Nederland 11.000 vrouwen.

 

Terug

 


 

 

Kwart vrouwen krijgt borstkanker terug

Bron: Algemeen Dagblad, 12 oktober 2006

Een op de negen vrouwen krijgt borstkanker, maar een op de vier krijgt het op termijn ook terug.
Dat kan ook pas na twintig jaar gebeuren. Na tien jaar is ongeveer 30 procent van de vrouwen die ooit borstkanker had, overleden.

Vrouwen zijn zich daar niet altijd ten volle van bewust, vertelt voorzitter Riet van der Heide van Borstkanker Vereniging Nederland.
Volgens haar willen zeker jongere vrouwen met een baan, gezin of kinderwens na een aantal jaar nog wel eens stoppen met het slikken van de zogenoemde aromataseremmers die de terugkeer van de tumoren moeten tegen gaan.
Een van de redenen is dat de bijwerkingen erg vervelend zijn. Maar het risico is groot dat de borstkanker terugkomt en die lijkt dan soms agressiever te zijn, vertelt de voorzitster.

Zij pleit voor betere voorlichting over de risicoís en roept de wetenschappers en farmaceutische industrie op om te zorgen dat de borstkankermedicijnen beter worden en minder bijwerkingen hebben. Bovendien wil ze dat er meer wetenschappelijk onderzoek gedaan wordt met MRI-scans om de strijd tegen borstkanker te verbeteren.

Vroeger kregen vrouwen vijf jaar het hormonale medicijn Tamoxifen voorgeschreven om de terugkeer van borstkanker te voorkomen. Tegenwoordig krijgen vrouwen na twee tot drie jaar Tamoxifen een zogenoemde aromataseremmer en er gaan stemmen op om vrouwen direct op aromataseremmers te zetten. Daarvan zijn er momenteel drie op de markt Ferama, Aromasin en Arimidex.

Volgens Van der Heide is het leven op deze aromataseremmers geen pretje. Veel vrouwen hebben last van spierpijn, botpijn. Ze kent een operatieassistente die zoín medicijn slikte en die ís nachts werd opgepiept om te assisteren. In de operatiekamer kon ze geen instrument vasthouden. Alsof ze reuma had.

Van der Heide: ,,Ik merk het zelf ook. Als ik ís ochtends wakker wordt, of een tijd heb stil gezeten. Als ik beweeg wordt het wel minder.íí

 

Terug

 

 



Vaccin tegen borstkanker in de maak
Bron: Wil Gerritsen, BN/De Stem, 22 november 2006

Kanker is oorlog. Een slag tussen woekerende cellen die hun Lebensraum willen uitbreiden en artsen die een breed arsenaal wapens inzetten.

Het grootste vernietigingswapen in de strijd tegen velerlei kankersoorten is het mes waarmee de chirurg de tumor wegsnijdt. Ruimt lekker op: tientallen miljarden tumorcellen worden uitgeroeid. Er zijn ook andere wapens. Radiotherapie waarbij kankercellen met rŲntgendeeltjes worden gebombardeerd. En chemotherapie waarbij tumorcellen worden vergiftigd.

Ja, de generaals in witte jassen kunnen menige veldslag tegen kanker winnen. Maar winnen ze ook de oorlog? Enkele tumorcellen kunnen overleven en zich ergens in het lichaam hergroeperen om opnieuw in de aanval te gaan. ĄHet is daarom noodzakelijk op zoek te gaan naar nieuwe, aanvullende behandelingsmethodenď, schrijft Silvie Cloosen in het proefschrift waarop ze deze week aan de Universiteit Maastricht promoveert.

Ze draagt bouwstenen aan voor zoín aanvullende therapie: een vaccin tegen borstkanker. ĄWe willen de afweer van de patiŽnte weer activeren tegen haar eigen tumorď, vertelt ze.

Hoe? Ons immuunsysteem is slim genoeg om lichaamseigen stofjes van vreemde stofjes als bacteriŽn en virussen te onderscheiden. Daarom kunnen onze afweercellen boze ziekteverwekkers van buiten opsporen en te lijf gaan. Maar hoe zet je het afweersysteem op het spoor van de lichaamseigen kankercellen? Het probleem van de Amerikaanse militairen die in Bagdad patrouilleren: herken in de mensenmassa's de zelfmoordterrorist! Geluk bij een ongeluk: tumorcellen dragen weliswaar dezelfde Ďklerení als normale lichaamscellen, maar zijn zo stom om die vermomming op een andere manier te dragen dan gewone cellen. Hun broek zit binnenstebuiten, bij wijze van spreken dan. Voor de duidelijkheid, met Ďklerení bedoelen we eigenlijk eiwitten, om precies te zijn het mucine-1 eiwit.

Silvie Cloosen heeft uit bloed Ďvreetcellení geÔsoleerd om ze in het lab tot cellen op te kweken (de zogeheten dendritische cellen) die prima zijn uitgerust om het eigen afweersysteem wakker te schudden.

Vervolgens heeft ze deze cellen als het ware een Ďbroekí binnenstebuiten aangetrokken. Deze cellen worden straks ingespoten bij de patiŽnt. Resultaat: de afweercellen, dommelende soldaten, schrikken wakker. Ze zien dat legertje indringers met die Ďmaffeí broeken en gaan op iedereen en alles knallen waarvan de broek binnenstebuiten zit. En dat zijn nu net de tumorcellen.

De verdienste van Cloosen is dat ze in haar proefschrift laat zien dat er condities in het lichaam aanwezig zijn om speciaal alleen de Ďomgekeerde broekení aan te vallen.

ĄIn het lab hebben we de gereedschappen gevonden om dit verder te ontwikkelen. Onze huidige resultaten hebben aangetoond dat in de reageerbuis borstkankercellen gedood kunnen worden.ď Zij en haar begeleiders Gerard Bos en Wilfred Germeraad (beiden verbonden aan de afdeling interne geneeskunde en hematologie van het Academisch ziekenhuis Maastricht) waarschuwen dat dit volstrekt niets zegt over de werkzaamheid bij kankerpatiŽnten.

ĄWe hopen over twee ŗ drie jaar met de eerste klinische proeven te beginnen. Over vijf, zes jaar weet je of het iets doetď, zegt Gerard Bos.

Wilfred Germeraad reageert: ĄHet vaccin moet ook nog verbeterd worden.ď In theorie moet het therapeutische vaccin ook bij een aantal andere kankersoorten kunnen werken die mucine-1 als Ďkledingstukí gebruiken. Zoals de bloedkankersoort multiple myeloma, maar ook eierstokkanker en dikkedarmkanker. Verder zou het vaccin in de verre toekomst ter preventie van borstkanker ingezet kunnen.

Gerard Bos: ĄEr is een kleine groep vrouwen die een groot erfelijk risico loopt op het krijgen van borstkanker. Ze besluiten nu preventief hun borsten te laten amputeren. Voor deze groep zou preventieve vaccinatie heel mooi zijn.ď


 

Terug


Meer grip op kanker
Bron: Els Brenninkmeijer, Algemeen Dagblad 5 maart 2007

Hoeveel kans heb ik om een bepaalde vorm van kanker te krijgen? Of op terugkeer en uitzaaiingen van de ziekte? Nieuwe tests kunnen antwoord geven op deze vragen. Ook is het tegenwoordig mogelijk met nieuwe - dure - medicijnen de behandeling van kanker steeds meer op de individuele patiŽnt toe te spitsen.


Anja en Marjo hebben allebei borstkanker. Beide vrouwen zijn geopereerd. Hun tumor is onderzocht op het gen Her2nen. Bij Anja is dit gen, dat mede verantwoordelijk is voor uitzaaiingen, actief. Zij krijgt chemotherapie en Herceptin, een geneesmiddel dat de activiteit van het gen blokkeert. Marjo heeft in haar bloed geen eiwitten die duiden op een actief Her2nen-gen. Zij krijgt alleen chemo.

Twee jaar geleden kwam Herceptin op de markt. Vijftien tot twintig procent van de vrouwen met borstkanker krijgt het inmiddels voorgeschreven, wat bij hen zorgt voor een vijftig procent grotere kans om de eerste vier jaar te overleven.

Herceptin is een van de bekendste voorbeelden van een kankermedicijn ontwikkeld uit nieuw, wetenschappelijk onderzoek. Dat concentreert zich op fouten in de genen, specifieke eiwitten in het bloed en andere kenmerken die duiden op een bepaald kankerrisico. Ook het risico op uitzaaiingen wordt aan de hand van dergelijke kenmerken vastgesteld. Dat is veel preciezer dan inschatten op basis van weefselonderzoek of een scan, zoals voorheen. Kankeronderzoek in bloed of genen wordt al tientallen jaren verricht, maar wetenschappers boeken juist de laatste vijf jaar stormachtige vooruitgang.


Test erfelijk risico steeds eenvoudiger

Het Cancer Genomics Centre, het Erasmus MC en KWF Kankerbestrijding wijden zaterdag een groot patiŽntencongres in Utrecht aan nieuwe, individuele behandelingen en mogelijkheden voor het genetisch laten testen op het risico kanker te krijgen. De ontwikkelingen in de kankerbestrijding zijn zelden zo rap verlopen als de laatste jaren, zegt dr. Laura van ít Veer, hoofd Moleculaire Pathologie van het Nederlands Kanker Instituut/Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis in Amsterdam. Zij is tevens voorzitter van een werkgroep die voor het KWF alle ontwikkelingen in kaart bracht. ,,Het onderzoek gaat snel en wordt ook relatief snel omgezet in therapieŽn, medicijnen en diagnostiek die zijn toegesneden op de individuele patiŽnt.íí

Zo kan tegenwoordig worden bepaald aan welk Ďsub-typeí leukemie (bloedkanker) of borstkanker iemand lijdt door respectievelijk 40 en 70 genen in kaart te brengen. De uitkomst kan cruciaal zijn voor de keuze van medicijnen, de duur van de medicatie, de chemo- of de hormoontherapie. Bij borstkanker kan de aanwezigheid van het zogeheten kankerantigeen 15-3 in het bloed aanleiding geven om de patiŽnt te onderzoeken op uitzaaiingen. Voor prostaatkanker wordt in dat verband gezocht naar PSA (prostaatspecifiek antigeen). De lijst kenmerken die aanwijzingen geven over een bepaald type kanker of het Ďkarakterí van aanwezige tumoren groeit. De aanwezigheid van deze kenmerken verschilt van patiŽnt tot patiŽnt. En ťťn kenmerk kan voor hem of haar het verschil betekenen tussen, bijvoorbeeld, vijf of tien keer chemotherapie ondergaan of een hormoontherapie in plaats van andere medicijnen met veel bijwerkingen.

,,Veel kankerpatiŽnten worden nu overbehandeld, om niemand te missen die werkelijk baat heeft bij bijvoorbeeld een zware chemotherapiekuur,íí stelt Van ít Veer. ,,Een voorbeeld: zestig procent van de vrouwen met borstkanker krijgt chemotherapie om uitzaaiingen te voorkomen, terwijl afhankelijk van de diagnose bij slechts dertig tot vijftig procent van hen de kanker zich zal verspreiden. Als door een nieuwe test blijkt dat dat risico heel laag is, kan bij een deel van hen chemotherapie in het vervolg achterwege blijven.íí

Bij darmkanker is er juist sprake van dat men niet weet wie baat zou kunnen hebben bij chemotherapie. ,,Een minderheid van die patiŽnten wordt nabehandeld met medicijnen of chemotherapie,íí zegt Van ít Veer. ,,Juist bij deze vorm hebben we nog geen kenmerken, zoals een eiwit, gevonden om het risico op uitzaaiingen in te schatten.íí

De nieuwe medicijnen en ontwikkelingen geven patiŽnten nieuwe kansen, maar zorgen ook voor veel vragen, weet Cora Honing, hoofd preventie en patiŽntenondersteuning van KWF Kankerbestrijding. ,,Simpel gesteld denken veel patiŽnten: Ďkanker is kankerí. Het is voor hen soms lastig de reikwijdte van deze ontwikkelingen te bevatten en wat het voor hen betekent. PatiŽnten zien ineens grote verschillen in behandelingen. Ze horen van andere patiŽnten met hetzelfde soort kanker over heel andere medicijnen. Dat roept vragen op.íí

Veel vragen gaan over de nieuwe generatie kankermedicijnen. Ze zijn effectiever, geven minder bijwerkingen dan chemotherapie, maar halen vooral het nieuws vanwege de hoge kosten - soms meer dan 50.000 euro voor een individuele patiŽnt. Veel ziekenhuizen schrijven vanwege die kosten de nieuwe, betere medicatie niet voor. Dat leidt tot ongelijkheid en Ďpostcodegeneeskundeí vinden deskundigen. De Nederlandse Federatie van KankerpatiŽntenorganisaties (NFK) bepleitte vorige week een honderd procent vergoeding voor dure geneesmiddelen. Prof.dr. Jan Klijn, hoogleraar oncologie aan het Eramus Medisch Centrum in Rotterdam, zei in deze krant te vrezen dat bij de komst van nieuwe, dure kankermedicijnen de discussie over de kosten telkens de kop opsteekt.

Zoín discussie is er nog niet als het gaat om het screenen en testen van mensen op de risicoís dat ze in de toekomst kanker ontwikkelen. De ontwikkelingen staan niet stil. Erfelijke vormen van borstkanker en huidkanker kunnen door gedetailleerde kennis over genenpatronen relatief eenvoudig worden vastgesteld. Ook een sterk verhoogd, erfelijk risico op eierstokkanker of dikke darmkanker is op te sporen en dergelijke tests zijn in een laboratorium steeds eenvoudiger uit te voeren. ,,Ik heb de indruk dat mensen zich meer dan vroeger willen laten testen op erfelijke vormen van kanker, maar ze weten niet altijd wat ze zich op de hals halen,íí zegt dr. Brenda Hermsen van het VU Medisch Centrum die promoveert op tests voor vrouwen met borst- en eierstokkanker. ,,De uitslag kan een zware wissel trekken op je hele familie.íí

Er moeten geen wonderen worden verwacht van het voortschrijdende onderzoek en de nieuwe medicijnen en tests. ,,Het klinkt heel magisch, maar het is wel een beetje een hype,íí vindt Hermsen. ,,Er kan meer dan vroeger, maar er is nog veel meer dat uitwerking en wetenschappelijke toetsing vereist,íí zegt Van ít Veer. Cora Honing van KWF Kankerbestrijding: ,,Veel van de nieuwe medicijnen zijn bestemd voor een relatief beperkte groep patiŽnten. Toch kun je zeker stellen dat alle kankerpatiŽnten in de toekomst met deze nieuwe inzichten te maken krijgen.íí

 

Voorbeelden van nieuwe medicijnen:

 

Femara (letrozol) voor vrouwen die na de overgang borstkanker kregen en vijf jaar na de operatie hormoontherapie kregen. Er is 43 procent minder kans op terugkeer van de borstkanker.

 

Aromasin (exemestaan). Eveneens voor vrouwen die na de overgang borstkanker kregen. Verlengt de periode dat vrouwen met borstkanker geen uitzaaiingen hebben.

 

 

 

Terug




Borstkanker geneesbaar door extra bestraling
Bron: Algemeen Dagblad, 7 augustus 2007


BorstkankerpatiŽnten hebben betere kans op genezing als ze na operatie met een extra dosis worden bestraald. Dat concluderen onderzoekers in het augustusnummer van het tijdschrift Journal of Clinical Oncology.
Onderzoeksleider Harry Bartelink van het Nederlands Kanker Instituut-Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis (NKI-AVL) in Amsterdam baseert zich op gegevens van 5000 borstkankerpatiŽnten die tien jaar zijn gevolgd. Voor het onderzoek werkte het NKI samen met 32 andere Europese instituten.
Bij patiŽnten die na een borstbesparende operatie met een extra dosis werden bestraald constateerden de onderzoekers 40 procent minder kans op terugkeer van de tumor. De grootste winst werd bij jonge vrouwen met borstkanker waargenomen. Acht van de tien patiŽnten waren na tien jaar nog in leven.
Wereldwijde aanpassing
De uitkomsten van dit onderzoek hebben inmiddels geleid tot wereldwijde aanpassing van de behandelingsschema bij vrouwen, laat Bartelink weten. In een nieuw Nederlands samenwerkingsverband is Bartelink, hoogleraar radiotherapie, met een grote studie begonnen waarmee hij de behandelingsresultaten van jonge vrouwen met borstkanker nog verder hoopt te verbeteren. Tegelijkertijd wordt onderzocht hoe met moderne moleculaire biologische technieken de gevoeligheid voor bestraling beter kan worden voorspeld.
In Nederland krijgt ongeveer een op de negen vrouwen borstkanker. Daarmee is het het meest voorkomende type kanker bij vrouwen. Ongeveer 80 procent van de vrouwen ondergaat borstbesparende operatie.

Terug
 








 

 

 

 

 

 

KWF Kankerbestrijding